بخش بسطام، منطقهای حاصلخیز است که از شمال و شمال غربی به چشمههای فراوانی که از کوه شاهوار سرچشمه میگیرند، آبیاری میشود. در حال حاضر، چشمهها و رودخانههایی نظیر استاددج، فرحزاد، تنگه داستان و چندین مورد دیگر همچنان در این منطقه جریان دارند.
این بخش به خاطر مشاهیری چون ابوالحسن خرقانی و بایزید بسطامی شناخته میشود؛ اما اهمیت لجستیکی آن بیشتر به چهار گذرگاهی برمیگردد که شهرستان شاهرود را به شمال متصل میکند. این گذرگاهها شامل جاده شاهرود-آزادشهر-گرگان، جاده شاهرود-جنگل-اولنگ-رامیان، جاده شاهرود-جنگل ابر-علیآباد و جاده شاهرود-جنگل توسکستان-گرگان هستند. هر یک از این مسیرها ویژگیها و جذابیتهای خاص خود را دارند. به عنوان مثال، جاده شاهرود توسکستان گرگان یکی از زیباترین مسیرهای گردشگری است که متأسفانه کمتر مورد توجه قرار گرفته است. همچنین، شهرستان شاهرود از طریق دروازه بسطام به شمال مرتبط میشود.
بخش پشت بسطام به سه قسمت تقسیم میشود: قسمت غربی شامل روستاهایی چون امیریه، مجن و تاش است؛ قسمت شرقی شامل شهر کلاته خیج و روستاهای خیج، مزج و جیلان است که از طریق یک جاده خاکی به شهر میامی متصل میشود؛ و بخش مرکزی که هسته اصلی منطقه بسطام را تشکیل میدهد و شامل ۲۰ روستا از جمله میان آباد، قهج بالا و پایین، قلعه نو، قلعه میرزا سلیمان و چندین روستای دیگر است.
منطقه بسطام به عنوان پایتخت عرفان ایران شناخته میشود و بزرگان دین بارها بر این موضوع تأکید کردهاند. بایزید بسطامی و ابوالحسن خرقانی در ایران و کشورهای همسایه طرفداران زیادی دارند که در مناسبتهای مذهبی گرد هم آمده و به مناجات میپردازند.
از نظر آثار تاریخی و تمدنی، منطقه بسطام را میتوان به دو دسته تقسیم کرد: موقعیتهای طبیعی یا چشماندازهای طبیعی و موقعیتها یا چشماندازهای دستساز. جنگل ابر یکی از مکانهای طبیعی مشهور این منطقه است که اخیراً ثبت جهانی شده و گردشگران زیادی را جذب کرده است. با این حال، امکانات جذب گردشگر در این منطقه هنوز کافی نیست. همچنین مناطق حفاظتشده مانند قشلاق با وحوشی نظیر کل و قوچ و جنگل اولنگ با چشماندازهای زیبا نیز از دیگر نقاط دیدنی این بخش هستند.
در قسمت غربی بسطام، روستای امیریه قرار دارد که زمانی مرکز حاکمیت قومس بوده است. آثار تاریخی موجود در این روستا نشاندهنده اهمیت آن هستند. ادامه مسیر ما به سمت مجن خواهد بود؛ کارخانه سیمان در این منطقه اگرچه اشتغال خوبی ایجاد کرده اما به لحاظ زیستمحیطی در مکانی نامناسب واقع شده است. اخیراً فیلترهایی برای کنترل آلودگی هوا نصب شدهاند.
قبل از رسیدن به جاده توسکستان، با پیچیدن به سمت چپ، اولین روستای قبل از مجن یعنی درخانیاب را خواهیم دید که جمعیتی زیر ۲۰ خانوار دارد ولی دارای فضایی زیباست. شهر مجن با معماری پلکانی خود شباهت زیادی به ماسوله دارد؛ این شهر در دو طرف رودخانه واقع شده است و زیبایی آن را دوچندان کرده است. مجن شهری حاصلخیز است که سیبزمینی و سیب درختی معروف آن شهرت دارد. البته قبل از مجن روستای درخانیاب است که در جای خود بسیار زیباست.
چشمه و آبشار تنگه داستان نیز از جلوههای زیبای شهر مجن و بخش بسطام و شهرستان شاهرود هستند که آبشار آن از دامنههای کوه شاهوار جاری میشود. این مناطق گردشگران زیادی را جذب کردهاند و اخیراً امکاناتی برای اسکان و استراحت گردشگران فراهم شده است
