بیگانگی شهرهای استان سمنان با «انسان‌محوری»

کرامت انسانی – گروه جامعه؛ یکی از مفاهیمی که امروز فعالان حوزه محیط زیست و مسائل شهری به شدت نسبت به آن هشدار می‌دهند، توسعه‌ای است که در آن انسان‌محوری نادیده گرفته شده است
وضعیتی که در آن شهرهای ما، به ویژه در استان سمنان، نه برای راحتی مردم بلکه صرفاً برای سهولت تردد خودروها شکل می‌گیرند. نمونه‌های متعددی از این وضعیت را می‌توان در شهرهای استان به‌ویژه سمنان و شاهرود مشاهده کرد؛ جایی که ساختار شهرها بیشتر برای حرکت خودروها طراحی می‌شود تا آسایش انسان‌ها.
استفاده از پیاده‌راه‌ها، به‌ویژه در هسته‌های مرکزی و ترافیک‌زای شهرهای شاهرود و سمنان، می‌توانست به انسان‌محور شدن شهرها کمک کند، اما به دلیل هیاهوها و مسائل سیاسی، با وجود صرف میلیاردها تومان هزینه، این طرح‌ها به حاشیه رفتند و فرصت‌های ایجاد فضای زیست‌محور انسانی از دست رفت.
کارشناسان شهر انسان‌محور معتقدند که انسان‌محوری یعنی قرار گرفتن انسان در مرکز تمام تحولات شهری، چرا که در نهایت انسان‌ها هستند که در شهر زندگی می‌کنند. امروز اما ماشین‌ها هستند که تعیین‌کننده ساختار شهری‌اند؛ برای مثال، میدان‌ها به خاطر راحتی تردد خودروها تغییر می‌کنند در حالی که پیش‌تر محل تجمعات و فضاهای دوستانه مردم بودند.
مهران محمدی، کارشناس شهر انسان‌محور، می‌گوید: «شهر انسان‌محور شهری است که بر پایه زیست بهینه انسان توسعه یافته باشد نه خودرو. این شهرها به جای تعریض خیابان‌ها، به ترویج پیاده‌راه‌ها، مسیرهای دوچرخه و حمل‌ونقل عمومی می‌پردازند و تلاش می‌کنند هسته مرکزی شهر، محلی برای تردد مردم باشد نه خودرو. این امر علاوه بر زیبایی بصری، باعث کاهش آلودگی هوا، ترافیک و مشکلات مربوط به آن می‌شود.»
او به نمونه‌های موفقی چون وین اتریش و آمستردام هلند اشاره می‌کند که در آن‌ها مسیرهای دوچرخه به گونه‌ای طراحی شده‌اند که همه فضاهای شهری مرکزی را پوشش می‌دهند و تردد بین نقاط مختلف شهر با دوچرخه کمتر از ۲۰ دقیقه زمان می‌برد، در حالی که خودروها اساساً در این فضاها حذف شده‌اند. تمرکز این شهرها بر پیاده‌راه‌ها، حمل‌ونقل عمومی و دوچرخه، بهداشت و پاکیزگی شگفت‌انگیزی به شهر بخشیده است.
محمدی تاکید می‌کند که مسئولان این شهرها در ابتدا به این فکر کرده‌اند که چگونه می‌توانند بهره‌مندی انسان‌ها از شهر را افزایش دهند، نه خودروها، و این دیدگاه عامل اصلی رسیدن به کیفیت بالای زندگی در آن‌هاست.
وی با تأسف می‌گوید که چنین رویکردی حتی در شهرهای استان سمنان دیده نمی‌شود و شهرهایی مانند شاهرود با وجود پتانسیل بالا برای مسیرهای دوچرخه، هیچ‌گاه نگاه انسان‌محور را تجربه نکرده‌اند. به گفته وی، فعالیت‌های کارگروه شهر انسان‌محور شاهرود که بیش از یک دهه است فعالیت می‌کند، حتی با وجود برنامه‌های خوب و نقشه مسیرهای دوچرخه، توسط مسئولان شهری جدی گرفته نشده است.
یکی از مهم‌ترین آثار مثبت انسان‌محوری، تاثیرات روانی و سلامت جسمی شهروندان است؛ شهری که به کاهش آلودگی هوا، ترویج تحرک، دوچرخه‌سواری و پیاده‌روی می‌پردازد، انسان‌ها را سالم‌تر و زندگی را با کیفیت‌تر می‌کند.
در پایان، تفاوت آشکار میان شهرهای انسان‌محور و ماشین‌محور در سبک زندگی مردم دیده می‌شود؛ در شهرهای انسان‌محور مردم با میل و رغبت از خانه بیرون می‌آیند تا در فضاهای شهری تفریح و استراحت کنند، اما در شهرهای ما پس از ورود به خانه، خستگی و دل‌زدگی از شهر به چشم می‌آید. چنین شهرهایی می‌توانند نشاط را جایگزین ترافیک، دود و بوق کنند اما رسیدن به این هدف مستلزم فرهنگ‌سازی جدی و پایدار است.
مشکل اصلی شهرهای استان سمنان در نگرش تصمیم‌گیران به توسعه شهری است که اولویت را به خودروها داده و نیازهای انسانی را نادیده گرفته‌اند. این رویکرد کیفیت زندگی، محیط زیست و سلامت عمومی را کاهش داده است.
برای تحول واقعی باید مدیریت شهری بر توسعه حمل‌ونقل پاک، فضای سبز و پیاده‌مداری تمرکز کند و فرهنگ‌سازی و مشارکت مردم را در این مسیر تقویت نماید.
تجارب جهانی نشان می‌دهد انسان‌محوری در شهرسازی علاوه بر بهبود زندگی، به توسعه اقتصادی و جذب گردشگر کمک می‌کند، بنابراین مسئولان باید هرچه سریع‌تر رویکردی مردم‌محور اتخاذ کنند تا شهرهای استان به جایگاه شایسته برسند.