کرامت انسانی، گروه اقتصادی: دولت چهاردهم در حالی یک سال از فعالیت خود را پشت سر گذاشته که اقتصاد ایران با چالشهای متعددی از جمله تورم بالا، ناترازی های آب و برق، افزایش نرخ ارز، و کسری بودجه قابلتوجه مواجه بوده است.
این عوامل مستقیماً بر معیشت مردم تأثیر گذاشته و منجر به افزایش قیمت اقلام ضروری، خدمات، و هزینههای زندگی شده است. جدول زیر که مقایسهای بین قیمتهای ابتدای فعالیت دولت و یک سال پس از آن ارائه میدهد، تصویری روشن از تغییرات اقتصادی و تأثیر آن بر زندگی روزمره مردم ترسیم میکند. تحلیل این دادهها نهتنها عملکرد دولت را در مدیریت اقتصادی نشان میدهد، بلکه مبنایی برای ارائه پیشنهادات عملی بهمنظور بهبود وضعیت معیشتی در سال آینده فراهم میآورد. در ادامه، با بررسی دقیق این تغییرات، نقاط قوت و ضعف عملکرد دولت ارزیابی شده و راهکارهایی برای کاهش فشارهای اقتصادی بر مردم پیشنهاد میشود(برای حذف تاثیر تبعات جنگ، داده ها مربوط به قبل از جنگ تحمیلی 12 روزه است).
با بررسی جدول میتوان عملکرد یکساله دولت چهاردهم را از منظر اقتصادی و معیشتی تحلیل کرد. دادهها نشاندهنده افزایش قابلتوجه قیمتها در اکثر اقلام معیشتی، خدمات، و شاخصهای اقتصادی هستند که تأثیر مستقیمی بر وضعیت معیشت مردم داشته است. در ادامه، تحلیل جامعی از این دادهها ارائه میشود
یک: افزایش قیمت اقلام معیشتی و خدمات
اقلام خوراکی اساسی:
قیمت نان (بربری: 153.3%، سنگک: 166.7%)، برنج (132%)، خرما (140.9%)، و چای خارجی (100%) افزایش چشمگیری داشتهاند. این اقلام جزو نیازهای اولیه خانوارها هستند و افزایش قیمت آنها فشار زیادی بر سبد معیشتی خانوادههای کمدرآمد وارد کرده است.
گوشت مرغ (30%) و گوشت قرمز (23.1%) نیز افزایش قیمت داشتهاند، اما این افزایش نسبت به اقلام دیگر کمتر بوده است. با این حال، این اقلام همچنان برای بسیاری از خانوارها گران محسوب میشوند.
شیر (85.7%)، شکر (40%)، روغن مایع (40%)، و تخممرغ (43.7%) نیز با افزایش قیمت مواجه شدهاند که نشاندهنده فشار تورمی بر اقلام ضروری است.
خدمات و حملونقل:
هزینههای حملونقل عمومی مانند بلیط مترو (25%)، تاکسی (60%)، اتوبوس تهران-مشهد (117.5%)، و قطار 5 ستاره (72.9%) افزایش قابلتوجهی داشتهاند. این افزایشها بهویژه برای اقشار متوسط و کمدرآمد که وابسته به حملونقل عمومی هستند، تأثیر منفی داشته است.
بلیط پرواز تهران-رشت (73.9%) و هزینه اینترنت (51.2%) نیز افزایش چشمگیری داشتهاند که نشاندهنده فشار بر هزینههای ارتباطی و سفرهای داخلی است.
سایر خدمات و کالاها:
هزینههای مرتبط با سرگرمی (بلیط سینما: 60%)، بهداشت (پوشک: 97%)، و خدمات شخصی (آرایشگاه: 76.5%) نیز افزایش قابلتوجهی داشتهاند که نشاندهنده کاهش قدرت خرید در حوزههای غیرضروری است.
فیلترشکن (66.7%) بهعنوان یک نیاز غیررسمی اما رایج در ایران، افزایش قیمت داشته که میتواند به محدودیتهای دسترسی به اینترنت و هزینههای مرتبط با آن اشاره داشته باشد.
دو شاخص های کلان اقتصادی
نرخ تورم: افزایش تورم از 35.5% به 41.2% (16.1% افزایش) نشاندهنده تداوم فشارهای تورمی است. این نرخ بالا، بهویژه در کنار افزایش قیمت اقلام ضروری، قدرت خرید خانوارها را بهشدت کاهش داده است.
نقدینگی: افزایش 27.8% نقدینگی (از 7,779 به 9,942) نشاندهنده سیاستهای پولی انبساطی یا عدم کنترل کافی بر رشد نقدینگی است که یکی از عوامل اصلی تورم مزمن در ایران به شمار میرود.
کسری بودجه: افزایش 566.7% کسری بودجه (از 270,000 به 1,800,000) یکی از نگرانکنندهترین شاخصهاست. این افزایش چشمگیر میتواند نتیجه ناترازیهای مالی، کاهش درآمدهای نفتی، یا ناکارآمدی در مدیریت منابع باشد.
نرخ ارز: دلار (49.1%) و حواله دلار (56.8%) افزایش قیمت داشتهاند که تأثیر مستقیمی بر قیمت کالاهای وارداتی و تورم داخلی دارد.
بازار سرمایه: شاخص کل بورس با 24.2% رشد، عملکرد مثبتی داشته، اما این رشد در مقایسه با افزایش قیمتها و تورم، برای اکثر مردم ملموس نبوده و بیشتر به نفع سرمایهگذاران کلان بوده است.سه مسکن و خودرو
میانگین قیمت مسکن در تهران: افزایش 41.2% (از 85 به 120 میلیون تومان به ازای هر مترمربع) نشاندهنده بحران در بازار مسکن است که دسترسی به مسکن را برای اقشار متوسط و کمدرآمد دشوارتر کرده است.
خودرو (سواری کوبیک اس): افزایش 23.8% قیمت خودرو نیز فشار مضاعفی بر خانوارهایی وارد کرده که به دنبال خرید وسیله نقلیه هستند.
چهار ثبات در برخی اقلام
بنزین و جریمه عبور از چراغ قرمز: عدم تغییر قیمت بنزین و جریمه عبور از چراغ قرمز نشاندهنده تلاش دولت برای حفظ ثبات در برخی هزینههای ثابت است. این امر میتواند به دلیل حساسیتهای اجتماعی و سیاسی باشد، اما با توجه به ناترازی انرژی، ممکن است در آینده تغییر کند.
پنج تحلیل کلی
کاهش قدرت خرید: افزایش قیمتها در اقلام ضروری (نان، برنج، گوشت، و…) و خدمات (حملونقل، اینترنت) بهمراتب بیشتر از رشد درآمدهای خانوارها بوده است. این موضوع منجر به کاهش قدرت خرید و افزایش فشار معیشتی بر اقشار کمدرآمد و متوسط شده است.
تورم مزمن و کسری بودجه: افزایش تورم و نقدینگی، همراه با کسری بودجه شدید، نشاندهنده ناکارآمدی در مدیریت مالی دولت و وابستگی به منابع ناپایدار (مانند استقراض یا چاپ پول) است.
نوسانات ارزی: افزایش نرخ ارز مستقیماً بر قیمت کالاهای وارداتی و اقلام وابسته به ارز تأثیر گذاشته و تورم را تشدید کرده است.
عدم تناسب رشد اقتصادی: اگرچه رشد شاخص بورس مثبت بوده، اما این رشد به بهبود وضعیت معیشتی اکثر مردم منجر نشده است. همچنین، رشد اقتصادی 1.7% در پاییز 1403، در مقایسه با تورم 41.2% ناچیز است و نشاندهنده رشد غیراشتغالزا یا بیکیفیت است.
